Agri SA bevraagteken die stand van korporatiewe bestuur van die Land Bank wat tot die afgradering by hierdie instansie gelei het. Moody’s se afgradering van die Land Bank is ‘n bewys van die ongesonde stand van sake by die bank. Dié afgradering is ‘n reuse terugslag vir groei en transformasie in die landbousektor.

Moody’s se afgradering hou direkte implikasies vir die landbou in, met ‘n wyer impak ook op die plaaslike ekonomie. Die Land Bank se langtermyn volhoubaarheid en sy vermoë om sy mandaat uit te voer, word nou as ‘meer riskant’ beskou. Dit maak toegang tot finansiering dus moeiliker en duurder vir die bank.

Landbou benodig bekostigbare kredietverskaffers

Die landbou is siklies van aard en talle boere verdien nie ‘n vaste of gereelde inkomste nie. Hulle verdien die grootste gedeelte van hul inkomste in die kort tydperk wanneer hulle produkte verhandel word (wat verskil afhangend van die produk). Toegang tot krediet by, onder andere die Land Bank, is noodsaaklik om aan hul kontantvloeibehoeftes (byvoorbeeld, betaling vir insette en arbeid) gedurende die jaar te voldoen. Boere sal tipies hul skuld betaal wanneer hulle geoes het. As gevolg van klimaatsverandering en gepaardgaande droogtetoestande is menigte boere egter onder groot druk.

Die Land Bank se verhoogde kostes sal na hul boere-kliënte afgewentel word, wat dus kredietkoste sal verhoog. Talle agribesighede het ook hul leningsboeke aan die Land Bank verkoop en so die bank se rol in die landboukredietstelsel vergroot. Dit beteken dat boere wat produksiekrediet via hierdie agribesighede verkry, se kostes kan verhoog. Dit plaas verder druk op boere se finansies en volhoubaarheid, met verbandhoudende risiko’s vir die res van die waardeketting en ook die eindverbruiker. Dit is moontlik dat verbruikers uiteindelik hoër pryse binne ‘n beperkte omgewing sal moet betaal. 

Tesame met die afgradering het Moody’s ook die bank se vooruitskouing van ‘onder hersiening’ na ‘negatief’ verander. Die Land Bank is in November 2019 onder hersiening vir afgradering geplaas terwyl Moody’s drie risiko’s wat aanleiding gegee het tot die hersiening, uitgelig het:

  • ‘n Toename in nie-presterende lenings (landbou onder druk/moeilike bedryfstoestande);
  • Omgewingsrisiko’s; en
  • Onteiening sonder vergoeding (beleidsonsekerheid).

Uitdagings wat die Land Bank in die gesig staar

Hierdie breë faktore beklemtoon die bank se aansienlike blootstelling aan omgewingsrisiko’s soos klimaatsverandering, droogte, veranderende en ongewone voorkoms van hael en groter biosekuriteits-/siekterisiko’s.

Moody’s se verslag ontbloot verder die regering se voortdurende fiskale uitdagings en sy onvermoë om staatsbeheerde ondernemings te ondersteun, veral in tye van nood. Dit word verder bevestig deur die negatiewe vooruitskouing vir Suid-Afrika se soewereine gradering.

Ander uitdagings sluit in die onvermoë van die Land Bank om ‘n permanente uitvoerende hoof aan te stel asook bestuursfaktore wat ‘n negatiewe invloed op sy finansiële prestasie en beleggersvertroue het.

Agri SA doen ’n dringende beroep op die raad en die bestuurspan van die Land Bank om ’n omkeerstrategie in plek te sit wat ’n totale inploffing van die instelling kan teenwerk. – Persverklaring, Agri SA