Suid-Afrika se arbeidsomgewing is hoogs gereguleer. Elke werksplek is uniek en werkgewers moet daarop let om arbeidsverhoudinge in lyn met arbeidswetgewing te bestuur. Om aan arbeidswetgewing te voldoen verg spesialiskennis. Ongelukkig is daar in die praktyk verskeie mites rondom arbeidsreg wat veroorsaak dat werkgewers in goeie trou glo dat hulle korrek optree. In werklikheid stel hulle egter die besigheid aan risiko bloot.

In hierdie artikel word tien algemene mites rondom arbeidsreg bespreek en die feite uiteengesit.

Mite 1: Die werkgewer kan ’n vastetermyndienskontrak as proeftydperk gebruik.

Feit: Die gebruik van ’n vastetermyndienskontrak as proeftydperk is onbillike arbeidspraktyk. Die beëindiging van die kontrak na voltooiing van die proeftydperk, kan as onbillike ontslag beskou word. Werkgewers moet duidelik verstaan dat die verbloeming van permanente indiensneming in die vorm van ’n vastetermyndienskontrak, onwettig is.

Mite 2: ’n Werkgewer en werknemer kan op diensvoorwaardes ooreenkom al voldoen dit nie aan wetgewing nie.

Feit: Werkgewers moet ten minste aan die minimumvereistes wat deur arbeidswetgewing gestel word, voldoen. Daar kan wel op méér voordelige voorwaardes ooreengekom word.

Mite 3: Wanneer die werknemer die kliniek besoek, tel dit as betaalde siekverlof.

Feit: ’n Werknemer is slegs geregtig op betaalde siekverlof wanneer hy/sy onbevoeg is om te werk as gevolg van ’n mediese toestand. Daar word nie van die werkgewer verwag om ’n werknemer te vergoed wanneer hy/sy tyd neem om die kliniek te besoek om medikasie te kry, of in gevalle van gereelde besoeke aan die kliniek of dokter nie.

Mite 4: ’n Werknemer kan onmiddellik ontslaan word met die pleeg van ’n ernstige oortreding.

Feit: ’n Werkgewer kan onder geen omstandighede ’n werknemer afdank (selfs met ’n geldige rede) sonder om eers ’n dissiplinêre verhoor te hou nie. ’n Dissiplinêre verhoor verseker dat ’n billike prosedure gevolg word en dat daar substantiewe redes is om die afdanking te regverdig.

Mite 5: Enige vakbond kan organisatoriese regte in die werksplek afdwing.

Feit: Slegs vakbonde wat by die Departement van Indiensneming en Arbeid geregistreer is en wat minstens 30% verteenwoordiging in die werksplek het, beskik oor sekere organisatoriese regte in die werksplek. Die industrie moet ook ooreenstem met die vakbond se grondwet en toepassingsveld (scope of application). Wanneer ’n vakbond in terme van wetgewing organisatoriese regte in die werksplek het, mag die werkgewer nie hierdie regte weier nie.

Mite 6: Die werknemer kan hom-/haarself afdank deur te dros.

Feit: ’n Werknemer dros wanneer hy/sy langer as vyf dae van die werk afwesig is, sonder om die werkgewer van die rede vir afwesigheid te verwittig. Dit is uiters belangrik dat die werkgewer moet kan bewys dat die werknemer nie van plan was om terug te keer nie. Die werkgewer moet dus poog om die werknemer te kontak en bewys van hierdie pogings te lewer. ’n Verhoor moet gehou word, selfs in die werknemer se afwesigheid, ten einde hom/haar af te dank.

Mite 7: As daar geen kontrak is nie, is die werknemer nie permanent in diens nie.

Feit: Die werknemer is in diens vanaf die oomblik wat hy/sy begin werk, ongeag ’n mondelinge of skriftelike ooreenkoms. Die werknemer is dus permanent aangestel tensy daar wettiglik op ’n vaste termyn ooreengekom is.

Mite 8: Met aftrede ontvang ’n werknemer ’n langdiensbetaling of skeidingspakket.

Feit: Geen wetgewing skryf ’n langdiensbetaling voor nie en dit bly dus die werkgewer se uitsluitlike diskresie om dit toe te staan. ’n Skeidingspakket is slegs betaalbaar by ’n personeelverminderingsproses.

Mite 9: Buitelandse werknemers hoef nie ’n dienskontrak te hê nie.

Feit: Arbeidswetgewing is van toepassing op alle werkgewers en werknemers en ’n dienskontrak word in alle gevalle benodig.

Mite 10: Werkgewers is verplig om ’n pensioen- of voorsorgfonds aan werknemers te bied.

Feit: Geen wetgewing skryf ’n pensioen- of voorsorgfonds in die landbousektor voor nie. Dit kan volgens die werkgewer se diskresie aangebied word.

Werkgewers moet proaktief optree en verseker dat dienskontrakte, dissiplinêre kodes, prosedures en beleide in plek is, en dat hierdie dokumentasie aan toepaslike wetgewing voldoen. – Christo Bester, bestuurder: regsdienste, LWO Werkgewersorganisasie

Die LWO Werkgewersorganisasie staan werkgewers by om aan arbeidswetgewing te voldoen en om dit tot hul voordeel te gebruik om hul onderneming te beskerm. Die LWO Werkgewersorganisasie, as ’n geregistreerde werkgewersorganisasie by die Departement van Indiensneming en Arbeid, het die reg om lede by die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) te verteenwoordig. Kontak die LWO by 086 110 1828 of ansofie@lwo.co.za.