Die wintermaande in die somerreënvalgebiede van Suid-Afrika bied ’n uitdaging aan veeprodusente om vee sodanig te oorwinter, dat hul kondisie behoue bly en langtermyn reproduksiedoelwitte bereik word. Weiding in die somerreënvalgebiede toon die hoogste voedingswaarde in die vroeë somer, wanneer die primêre voedingsbeperkings fosfor (P) en area-spesifieke spoorminerale is.

Soos die reënseisoen eindig en die maande koeler raak, daal die voedingswaarde asook die beskikbaarheid en verteerbaarheid van weiding dramaties. Met meerjarige grasspesies wat tipies in die suurder gedeeltes van die land voorkom, bied hierdie daling ’n besondere uitdaging.

Blomstadium en produksiestatus

Nadat plante hul blomstadium bereik het, word die voedingstowwe na die wortelstelsel
getranslokeer. Die materiaal wat bo die grond agterbly, bestaan hoofsaaklik uit strukturele koolhidrate in ’n gebonde vorm, wat swak verteerbaar is. Die proteïenwaarde is verder te laag om enige wesenlike diereproduksie te onderhou. Vandaar die praktyk
om weiding as hooi te preserveer vóór die gevorderde blomstadium bereik word.

Om ekonomiese aanvulling te bewerkstellig, moet aanvulling op die beperkende voedingstowwe gefokus wees om die verteerbaarheid en dus inname van die beskikbare materiaal te stimuleer.

n Verdere uitdaging hou verband met die produksiestatus van die diere. By vleisbeeste, wat tipies ’n maand voor die reënseisoen kalf, val die strawwe winter saam met die stadium waarin dragtige koeie hoë voedingsbehoeftes het. Pas-gespeende kalwers het dan ook ’n spesifieke behoefte aan voedingstowwe om te ontwikkel en uit te groei.

Benadering tot oorwintering

Die doelwit behoort Komplementêre aanvulling te wees, waar die beperkende voedingstowwe aangevul word om verteerbaarheid en inname te bevorder. Ná ’n goeie reënseisoen is genoeg materiaal beskikbaar, maar die voedingswaarde en inname is swak.

Komplementêre aanvulling kan bereik word met ’n winterlek wat hoog is in nieproteïenstikstof (NPN) soos ureum, om aan die rumen-mikroörganismes se stikstofbehoefte te voldoen. Dit stimuleer mikrobiese werking, wat veselvertering verbeter en inname verhoog.

’n Suksesvolle voedingstrategie

Suksesvolle oorwintering word reeds in die somer bepaal en daarom moet die lekaanvullingsprogram vroegtydig en oordeelkundig uitgewerk word. Diere moet die droë seisoen in ’n goeie kondisie ingaan en die lekprogram moet voedingstekorte dus te alle tye aanvul, selfs wanneer goeie gehalte weiding beskikbaar is.

Dit is ’n beproefde praktyk om fosforlekke soos Nutri Feeds se Nutri Tub Fosfaat
(V14996) of Nutri Lek Fos 6 (V8874) in die somer op groen, sappige weidings aan te vul om voldoende groei en kondisie te bewerkstellig.

Sodra die weiding se gehalte in die herfs begin afneem – gekenmerk deur hoër innames van fosfaatlek – moet die diere stelselmatig na ’n lek wat benewens P ook proteïen bevat, oorgaan. Normaalweg sal hierdie oorgangslekke reeds in die laatsomer of herfs voorsien word en dit bevat minder ureum as ’n winterlek. Die doel van oorgangslekke is om die diere by die ureum aan te pas, sodat kondisie en liggaamsgewig onderhou
word.

Aanpassing op die lek

Namate die weiding se gehalte verlaag en die inname van die oorgangslek begin
styg, is dit die teken dat die lek aangepas moet word – eers na ’n winterlek en later na ’n produksielek. Nutri Lek Winter 40 (V17401) werk uitstekend om weidingsinname te stimuleer. Dit bestaan hoofsaaklik uit proteïene waarvan die oorgrote hoeveelheid van ’n NPN-bron af kom, asook uit minerale van belang vir onderhoud.

Die aanbevole lekinname is tussen 375 en 750g/bees/dag en bevorder die kostedoeltreffende oorwintering van vee wat nie hoë voedingsbehoeftes het nie. Die diere sal hul kondisie grootliks kan behou en gewigsverlies, wat duur is om later te
herstel, behoort minimaal te wees.

Waar die behoefte bestaan aan ’n lek met hoër innames en dus hoër voedingstofinname, word Nutri Feeds se vlagskiplek, Nutri Lek Winterbreker 32 (V3342) aanbeveel, juis vir gebruik in die laatwinter en vir produserende of groeiende diere.

Sou diere se kondisie of liggaamsgewig egter afneem, is dit raadsaam om na Nutri Lek Produksie (V28671), wat benewens proteïen ook energie, minerale en vitamiene bevat, oor te slaan. Dit is tipies die geval waar voedingstowwe vir produksie nie slegs deur ’n winterlek voorsien kan word nie.

n Lekprogram vir die hele jaar

Hoewel winter die mees uitdagende tyd vir veeproduksie is, kan die lekprogram vir oorwintering nie in isolasie beskou word nie. Die benadering behoort ’n volledige lekprogram vir die hele jaar te wees en die gehalte en hoeveelheid van die weiding, asook die inname van die betrokke lek, behoort die tipe lek wat benodig word aan te dui.

Die lekprogram moet voldoende wees om kondisie en produksie te onderhou. Die doelwit bly altyd om die goedkoopste hulpbron, naamlik weiding en ruvoer, optimaal te benut. –dr Francois van de Vyver, voormalige nasionale tegniese bestuurder: herkouers, Nutri Feeds

Vir meer inligting, skakel 018 011 8888 of epos mmacdonald@countrybird.co.za.