Boere in die somerreënvalgebiede van Suid-Afrika kan uitsien na positiewe weers- en reënvaltoestande in 2018. Dit is egter onwaarskynlik dat die verlammende droogte in die suidwestelike winterreënvalstreke hierdie somer gebreek sal word, en produsente sal tot die komende winter moet wag vir moontlike verligting.

Read it in English.

Vorige omstandighede in konteks

“Ná die 2015/16-droogte oor die grootste deel van Suid-Afrika, het bogemiddelde reënval in 2016/17 geval, wat welkome verligting vir die somerreënvalgebied gebring het. Die huidige somer begin dus op ’n baie meer positiewe noot as 2016/17, toe die damme in die somerreënvalstreek op lae vlakke was en uiterste droogtetoestande oor die Laeveld ondervind is,” sê dr Johan Malherbe, senior navorser by die WNNR.

In die somerreënvalstreek is damvlakke gemiddeld 12% hoër as die dieselfde tyd verlede jaar (Figuur 1). Slegs damme in die Wes-Kaap is op laer vlakke as ’n jaar gelede.

Figuur 1: Damvlakke per provinsie, uitgedruk as ’n persentasie van die volle kapasiteit, per provinsie vir November 2016 (swart stawe) en November 2017 (rooi stawe). Data met vergunning van die Departement van Waterwese.

Die verskil in water-beskikbaarheid is nou verwant aan die reënval die vorige somer. Die Gestandaardiseerde Reënvalindeks (SPI) vir die 12-maande tydperk tot November 2017 toon duidelik dat dit natter was as dieselfde 12-maande indeks teen November 2016 (Figuur 2).

Figuur 2: 12-maande Gestandaardiseerde Reënvalindeks teen November 2016 (links) en November 2017 (regs).

“Op die 12-maande tydskaal het reënvaltoestande aansienlik in die somerreënvalstreek verbeter teenoor die situasie dieselfde tyd verlede jaar. Sommige dele rondom die Hoëveld was in November 2017 uiters nat,” sê dr Malherbe.

Teen November 2016 en November 2017 was die droogte in die suidelike dele van die land gekonsentreer. Hoewel ernstige droogte op die 12-maande tydskaal teen November 2016 oor die suidelike dele van die land sigbaar was, veral in die westelike dele van die Oos-Kaap, het die fokus van die droogte in 2017 na die winterreënvalstreek verskuif.

Relatief droë toestande op die 12-maande tydskaal teen November 2016, gevolg deur nog ’n jaar van erge tot uiterste droogte oor dieselfde streek, het tot die huidige lae damvlakke in die Wes-Kaap gelei. Die produksie van koring oor die streek sal na verwagting aansienlik minder as verlede jaar en die langtermyn-gemiddeld wees as gevolg van die lae reënval, veral oor die Swartland in die 2017-winter. Lae damvlakke sal ook ’n negatiewe uitwerking op besproeide gewasse in hierdie streek hê.

Neel Rust, bedryfshoof van Laeveld Agrochem, noem dat die vyfde produksieskatting (Desember 2017) van die Oesskattingskomitee daarop dui dat die Wes-Kaap se 2017-koringoes beduidend kleiner is as in 2016. Klik hier vir die mees onlangse oesskatting. Voorts is die skatting vir die opbrengs per hektaar slegs 1,8 ton. Rust meen die Wes-Kaapse koringprodusente kan nie teen hierdie opbrengs per hektaar-vlakke winsgewend koring produseer nie en dit plaas groot druk op boere, asook finansierders vir die plantseisoen in April en Mei 2018.

Die huidige droogtetoestande in die suidweste oor die winterreënvalstreek en die relatief nat toestande oor dele van die somerreënvalstreek word weerspieël in die anomalie van die kumulatiewe plantegroei-aktiwiteit, soos getoon deur die persentasie van gemiddelde seisoenale aktiwiteit (PGSA) vir die tydperk Junie tot November 2017. Die PGSA word bereken deur die kumulatiewe plantegroei-aktiwiteit, afgelei uit aarde-waarnemingsdata, uit te druk as ’n persentasie van die langtermyn-gemiddeld vir dieselfde tydperk. Figuur 3 toon die PGSA vir die tydperk Junie tot November 2017.

Figuur 3: Persentasie van gemiddelde seisoenale aktiwiteit vir die tydperk Junie tot November 2017.

Dit is duidelik dat plantegroei-aktiwiteit oor die suidwestelike dele van die land, insluitend die hele winterreënvalstreek, die laaste paar maande onder druk was. In teenstelling hiermee word bo-normale kumulatiewe plantegroei oor baie van die noordelike en oostelike dele van die land verwag, soos aangedui deur die PGSA-waardes in dié dele wat 100% oorskry.

Heelwat van die oostelike mielieproduksiestreek, waar aanplantings in November of vroeër geëindig het, is geleë in die gebiede waar onreëlmatig hoë plantegroei-aktiwiteit is, asook groot positiewe waardes van die 12-maande SPI teen November 2017. Voorts het hierdie gebiede bo-normale reënval in Oktober en November 2017 ontvang, wat voldoende is vir aanplanting.

Positiewe uitkyk vir die huidige somerreënvalseisoen

“Voorlopig lyk dit of die positiewe klimaatstoestande oor die somerreënvalstreek gaan voortduur. Gekoppelde globale klimaatsmodelle, wat vir seisoenale voorspellings gebruik word, het onlangs meer gunstig in hul vooruitsigte vir somerreën oor Suider-Afrika begin toon,” sê dr Malherbe.

Hierdie onlangse positiewe uitkyk vir ’n redelike somer oor baie van die binneland is gegrond op die reaksie van klimaatmodelle op die veranderende see-oppervlaktemperatuur-anomolie (SSTA), meestal in die Ekwatoriale Stille Oseaan.

Oor die sentrale tot oostelike dele van die Stille Oseaan het die negatiewe SSTA’s onlangs afwaarts oor die sogenaamde La Niña-drumpel beweeg. Volgehoue sterker as normale oostelike passaatwinde oor groot dele van die Ekwatoriale Stille Oseaan in die winter van 2017 – wat steeds voortduur – het tot ’n baie laat ontwikkelende La-Niña aanleiding gegee. Laasgenoemde verwys na ʼn wêreldwye oseaan-atmosferiese toestand wat met bogemiddelde reënval oor die somerreënvalgebied geassosieer word.

“As hierdie afwykings nog twee maande voortduur, sal hierdie jaar as ’n La Niña-somer beskou word.”

Rust sê dit is verblydend dat die voorspelling daarop dui dat daar ’n voortsetting van goeie reën in die tweede helfte van die somerreënvalseisoen gaan wees.

“Dit sal uitkoms bied aan veral produsente in die Wes-Vrystaat en Noordwes-gebied, aangesien aanplantings, soos wat dit reeds die afgelope vier jaar die geval is, later plaasvind. Die afgelope paar seisoene het goeie reëns, wat noodsaaklik is voordat met die plantproses begin kan word, met tot sowat ses weke aangeskuif.

“Die risiko van laat aanplantings is groter, aangesien die somerrygewas steeds in ’n groeistadium is wanneer vroeë ryp plaasvind. Onder normale omstandigehede sou ’n produsent vroeë ryp verwelkom, aangesien dit die voginhoud van die somerrygewas help verminder, maar wanneer laat aanplantings plaasvind, loop die produsent ’n wesenlike risiko dat die plant beskadig kan word, aangesien dit steeds in ’n groeifase is.”

Dr Malherbe sê afwykende SST’s oor die Ekwatoriale Stille Oseaan sal nie noodwendig weeranomalieë in Suid-Afrika veroorsaak nie, hoewel daar ’n sterk statistiese korrelasie tussen die SST-anomalieë en reënval oor Suid-Afrika bestaan.

Hierdie korrelasie kan ook eenvoudig beteken dat sowel reënval oor die subkontinent as die SST’s oor die Ekwatoriale Stille Oseaan deur dieselfde faktor beïnvloed word, naamlik die sterkte van die oostelike winde op ’n wêreldwye skaal. Met ander woorde, die sterkte van die oostelike winde oor groot dele van die wêreld kan beide die SST’s en reënval oor die somerreënvalgebied dryf.

“Aangesien die passaatwinde oor die grootste deel van die Ekwatoriale Stille Oseaan sterker as normaalweg uit die ooste is, kan dit ’n aanduiding wees dat die krag wat met die La Niña-gebeurtenis in die komende somer geassosieer word, voldoende kan wees om nat toestande oor baie van die somerreënvalgebied te veroorsaak,” meen dr Malherbe.

“Oor die winterreënvalstreek is dit nie onmoontlik nie, maar eerder hoogs onwaarskynlik, dat die droogtetoestande in die komende somer gebreek sal word. Dié gebied sal tot ten minste die winter moet wag om uit te vind of die waterkrisis verlig sal word.” – Persverklaring

Dr Johan Malherbe, in samewerking met AgriSeker en ondersteun deur die Landbank, skryf ’n weeklikse opsomming oor die huidige weersomstandighede, genaamd CUMULUS, wat op die AgriSeker-webtuiste (www.agriseker.co.za) gepubliseer word.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here