Die eerste betekenisvolle somerreënval het in die eerste week van Oktober voorgekom, met Vrede in die Vrystaat wat bykans 40mm gemeet het, Warden meer as 30mm en Bothaville ongeveer 20mm.

Read it in English

Reën het ook in Marble Hall (17mm), Witbank (10mm) en Bethal (15mm) in Mpumalanga, sowel as in Mokopane, Limpopo, waar 30mm gemeet is, voorgekom. In die Oos-Kaap het Grahamstad byna 30mm reën gehad, Port Elizabeth ongeveer 25mm en Graaff-Reinet in die Karoo 22mm. Op plekke in KwaZulu-Natal is tot 50mm gemeet.

Betekenisvolle reënval het in September in die winterreënvalgebied voortgeduur en gunstige produksietoestande vir wintergrane tot gevolg gehad. Die relatiewe lae temperature was ook gunstig vir wintergraanproduksie.

Die hewige droogte duur steeds voort in dele van die Noord-Kaap, alhoewel goeie reënneerslae in die suidwestelike dele in distrikte soos Springbok, Garies en Kamieskroon gemeet is, wat sal help om die droogte in hierdie gebiede op te hef.

Distrikte waar die droogte nog baie intens is, sluit Pofadder, Kenhardt, Prieska, Van Wyksvlei, Carnavon en ander distrikte in die sentrale tot suidelike dele van die Noord-Kaap in. Die grootste deel van die Kalahari (noord van Upington) is ook nog baie droog, met ondergemiddelde reënval wat al vir byna ’n dekade lank voorkom.

Die noordelike binneland van die Wes-Kaap sowel as dele van die Oos-Kaap, is ook steeds in die greep van ’n droogte.   

Watervlakke

Die watervlakke in enkele groter damme is krities laag, soos die Vaaldam wat tans net 33% vol is teenoor 55% oor dieselfde tydperk verlede jaar. Die Tzaneendam, wat water aan die Letaba-besproeiingskema voorsien, het tot onder 10% gedaal en die vlak daal steeds vinnig.  

In die Oos-Kaap is die Kougadam slegs 8% vol teenoor ongeveer 40% dieselfde tyd verlede jaar, en die Nelson Mandela-metropool is spoedig op pad na ‘Dag Zero’, indien aanvulling nie binne die volgende weke gebeur nie. Dit bedreig ook die Gamtoos-besproeiingsgebied, wat ’n belangrike sitrusuitvoergebied is.

Die damvlakke in die Wes-Kaap is gunstig en die Theewaterskloofdam het vir die eerste keer in baie jare oorgeloop. Die belangrike Clanwilliamdam, wat water aan Citrusdal en omliggende dele verskaf, is ook 100% vol, nadat dit in Mei vanjaar onder 10% gedraai het.

Die watervlak van die Karibadam in Zambië staan tans op 30,5%, die Katzedam in Lesotho op 24,3% en die Hardapdam in Namibië op 35%. Dit bied groot rede tot kommer.

El Niño Suidelike Ossilasie en Indiese Oseaan

See-oppervlaktemperature in die El Niño-gebiede toon tans stewige La Niña-waardes. Die Australiese Buro vir Meteorologie voorspel ’n matige tot sterk La Niña vir die grootste deel van die 2020/21-somer.

Dié La Niña is goed gevestig en daar is meer as 80% sekerheid dat dit so sal bly tot ten minste die herfs van 2021. See-oppervlaktemperature in die belangrike Niño 3.4-indeksgebied is ongeveer 1°C koeler as normaal, met voorspellings wat aandui dat dit tot ongeveer 1,5°C koeler as normaal gaan daal, wat as ’n sterk La Niña beskou kan word.     

Die Suidelike Ossilasie-indeks (SOI), wat die maatstaf van die koppeling tussen see-oppervlaktemperature in die El Niño-gebiede en die oorliggende weersisteme is, is nou reeds vir die tweede agtereenvolgende maand in die positiewe fase van die SOI-stelsel (La Niña-neigend). Die teenwoordigheid van ’n La Niña-verskynsel met die SOI wat goed daarop reageer, is baie betekenisvol vir reën.   

Verdere afkoeling van oppervlaktemperature het in die suidwestelike Indiese Oseaan voorgekom, met verwarming in die sentrale tot oostelike Indiese Oseaan. Hierdie opstelling is gunstig vir die verlenging van die negatiewe fase van die Indiese Oseaan Dipool-indeks (IOD).

Reënval- en klimaatsvooruitsigte

Die teenwoordigheid van ’n La Niña-verskynsel saam met ’n negatiewe fase van die IOD, is baie positief vir somerreënval. Alhoewel ’n La Niña-verskynsel gewoonlik vir ’n effense later aanvang van die reënvalseisoen verantwoordelik is, is die mid- tot laatsomer gewoonlik nat tot baie nat.

Soortgelyke seisoene in die verlede, met die voorkoms van beide La Niña en ’n negatiewe fase van die IOD, sluit 1974/75, 1975/76, 1988/89 en 1998/99 in.

Gedurende die vorige sterk La Niña in 2010 tot begin 2012, was daar ook bogemiddelde reënval, alhoewel die IOD net in ’n swak negatiewe fase was. Gedurende hierdie soortgelyke jare het bogemiddelde reënval selfs oor die verre westelike binneland voorgekom. Die westelike binneland is alreeds vanaf ongeveer 2012 in ’n droogte, en dit lyk asof dit vanjaar gebreek kan word. 

Temperature

Minimum temperature gaan waarskynlik ondergemiddeld bly tot in die laaste deel van Oktober. Gemiddelde tot bogemiddelde temperature kan in die sentrale tot westelike asook noordelike binneland, vanaf die laaste deel van Oktober en November totdat die reënseisoen begin, verwag word.

Daar is ’n groot waarskynlikheid dat ’n ondergemiddelde aantal hitte-eenhede gaan voorkom vir die somerseisoen as geheel, en produsente word aangeraai om somergewasse vanjaar nie te laat aan te plant nie. Moontlike oormaat reën in Januarie tot Maart kan latere aanplantings meer benadeel as vroeë aanplantings.

Winterreënvalgebied

Daar word verwag dat die reënvalpatroon in Oktober verder vanaf die Suidwes-Kaap, nader aan die suidelike, oostelike en noordoostelike dele van die land, gaan skuif. Reën is egter steeds moontlik oor die winterreënvalgebied, met kouefronte wat die land beïnvloed. Ligte reën is moontlik rondom 7 en 8, en 15 en 16 Oktober, asook in die laaste week van Oktober.   

Namibië

Die huidige La Niña-ontwikkeling, tesame met die negatiewe fase van die IOD, is baie positief vir bogemiddelde reënval in die mid- tot laatsomer, met ’n groot risiko vir vloede in laagliggende gedeeltes.

Kort- tot mediumtermynvooruitsigte dui daarop dat ligte reënneerslae in die tweede week van Oktober moontlik is, maar dat die werklike aanvang van die reënseisoen waarskynlik eers in die tweede deel van November gaan wees.

Die verwagting is dat die baie droë suidelike tot suidwestelike dele van Namibië ook voldoende reën gaan kry om die droogte te breek, maar waarskynlik eers in Desember óf in die tweede deel van die somer. 

Samevatting

Ondergemiddelde temperature met ryp het vanjaar weer later as verwag voorgekom en rypskade in die sentrale tot suidelike binneland veroorsaak. Ondergemiddelde temperature kan steeds tot in die laaste week van Oktober voorkom, maar verdere ryp word nie verwag nie.

Beide die El Niño Suidelike Ossilasie (ENSO) en IOD gaan verantwoordelik wees vir gunstige reënvaltoestande vir die 2020/21-somer, veral vir die sentrale tot westelike somerreënvalstreke. Daar is ’n bogemiddelde vloedrisiko in die tweede deel van die somer.

Oppervlakwatertoestande in die Wes-Kaap is vir die eerste keer in ongeveer vyf tot ses jaar weer in ’n gunstige situasie, maar die vlakke van die Vaaldam, damme in die Oos-Kaap en groot damme in die buurlande is steeds rede tot kommer. – Johan van den Berg, Onafhanklike Landbouweerkundige