Van super-os tot mega-os

1276

Elke bedryf het simbole wat tot sy wortels spreek, as motivering dien en die bedryf se unieke waardes en manier van doen versinnebeeld. Vir die veebedryf is hierdie simbool ’n os.

Read it in English

In die afgelope klompie dekades het die bedryf heelwat meer gekommersialiseer geraak, en is osse ál jonger bemark, tot op die punt dat ongekastreerde speenkalwers nat van hulle moeders af weggelaai word.

In die proses het die os – die dier agter die simbool – eintlik grootliks uit die kommersiële veeboerdery verdwyn. Omdat hierdie groot osse nie meer in die hoofstroom van veeboerdery prominensie geniet nie, het hulle ook van die media se radar verdwyn.

Nuwe blootstelling

Dit is juis in ’n poging om reg te laat geskied aan die plek van die os dat die konsep van die ‘mega-os’ op ALFA gestalte gekry het in ’n mega-ostentoonstelling, waar die swaarste os op die ekspo die kalklig kry. So sê Albert Loubser, hooforganiseerder van ALFA.

“Hoewel min boere nog groot osse het, wek dié tentoonstelling duidelik baie belangstelling, beide by gefassineerde toeskouers en die media. Verlede jaar het net hierdie één projek meer mediadekking geniet as die res van die projekte op ALFA saam. Dit lyk dus of ons poging suksesvol is om weer erkenning aan die os te gee.” 

Die heiningvervaardiger, Cape Gate, sê hy verder, het hierdie sentiment ten volle verstaan, die geleentheid aangegryp om as borg vir die projek op te tree en uiteindelik met groot entoesiasme meer as hul kant gebring.

“Kyk ’n mens egter verby die simboliek en sentiment van die os,” beklemtoon Albert, “vind jy dat daar tog steeds baie wetenskap en waarde verbonde is aan ’n osboerdery. Die os is beslis nie bloot ’n karikatuur wat uit die verlede gehaal is ter wille van die emosie nie.”

Is daar dan kommersiële meriete verbonde aan hierdie massiewe osse? Christiaan de Jager van O-La-La Chianinas, wat 2018 én 2019 se wenosse geteel het, dink so.

Kommersiële waarde

“Ek kan net van die Chianina en Chianina-kruisings praat, en met hulle is die antwoord sonder twyfel ja. Solank die os aanhou groei en sy voeromset en gemiddelde daaglikse toename (GDT) die voerkoste regverdig, só lank is dit mos winsgewend om die os aan te hou voer. ’n Os het ook ’n relatiewe hoë uitslagpersentasie, wat karkaswaarde ondersteun.

“Ek het byvoorbeeld bulle in ’n amptelike Fase C-groeitoets by die Landbounavorsingsraad (LNR) se bultoetsstasie gehad, wat ná ses maande, terwyl hulle steeds A2’s was, steeds ’n GDT van 2,39kg gehad het. Verder het hulle ’n voeromstet van 4,42 gehad. Met sulke syfers kan jy winsgewend voer, en nog as ’n super uitslag ook, want die Chianina wissel laat,” meen hy.

“As jy dan ook in gedagte hou hoe goed hulle uitslagpersentasie is, is dit mos duidelik dat jy hier winsgewende vleisproduksie het. Al word die karkas 420kg, het jy dit eerstens winsgewend geproduseer, en tweedens word alle snitte behalwe die T-been, na behoefte opgesny. Die groot karkas is dus in geheel nie ’n negatiewe faktor nie. En daar is natuurlik ’n mark vir groot T-beensnitte.”     

Volgens Rudi van der Westhuizen, besturende direkteur van die Suid-Afrikaanse Vleisbedryfmaatskappy (Samic), gaan die os binnekort weer sy regmatige plek in die moderne mark kan volstaan.

“In die karkaskompetisies wat Samic aanbied, word daar tans gediskrimineer teen karkasse wat meer as 300kg uitslag. Daar is wel ’n super-oskategorie vir die swaarder karkasse, maar hulle kan slegs 95 uit 100 punte in die beoordeling verdien. Samic is egter besig om ’n nuwe graderingstelsel te ontwikkel wat hand aan hand met die klassifikasiestelsel sal loop en waarin aspekte soos smaak, marmering, sagtheid, kleur en rypmaakprosesse ’n belangrike rol sal speel.”

Met hierdie nuwe graderingstelsel, sê Rudi, sal osboerdery weer sterk onder die soeklig kom.

Van links is Fanie Koen van Ciglers Vleismark in Bethlehem, Christiaan de Jager en Bok van Zyl.

Teel van mega-osse

“Dit is nie elke teler wat in die eerste plek ’n mega-os kan teel én hom dan tot sy volle groeipotensiaal kan grootmaak nie,” vertel Albert. “Die wetenskap sê vir ons ’n os groei vir so drie na drie en ’n half jaar. As daardie groeifase verby is, sou ’n mens kon argumenteer dat hy sy volle kommersiële waarde bereik het, behalwe as jy ook in ag neem dat ’n os nie eintlik versorging nodig het nie.

“Osse is baie minder onderhewig aan gesondheidskwellinge as ’n produserende koei en kan met swak weiding klaarkom. Om die waarheid te sê, osse doen goed op afvalveld. Jy kan ’n os laat loop op plekke wat nie eintlik deur enige ander vee benut kan word nie. En terwyl hy daar loop, pla hy jou nie en jou belegging bly groei. Jou ander produksiediere vereis heelwat meer insette in terme van tyd, gesondheidsmiddele en voer.”

Sekere rasse, sê hy, verleen hulle baie beter tot die produksie van mega-osse, veral die laatryprasse. Osproduksie bied aan hierdie laatryprasse ’n opsie, omdat die normale kommersiële produksiestelsel oor die laaste aantal dekades sterk begin leun het na vroegryprasse. “Dit is dus nie vreemd dat die laatryprasse soos die Charolais, Simmentaler en spesifiek die Chianina, die mega-oskompetisie oorheers nie.”

Met ’n uitslaggewig van 907kg verdwerg dié karkas die ander beeskarkasse.

ALFA mega-oswenners

Die eerste mega-oskompetisie by ALFA 2018 is deur ’n Chianina-kruising uit Christiaan se O-La-La Chianinas gewen. Die os, genaamd Garibaldi, het 1 385kg geweeg en 815kg uitgeslag. Die tweede plek het aan nóg ’n os van Christiaan, Mickey Mouse, gegaan. Die vleis van dié twee osse is aan twee liefdadigheidsorganisasies geskenk.

Die ALFA 2019 mega-oskompetisie was ’n aansienlike trappie hoër as in 2018. Die wenner was weer ’n O-La-La Chianina, wat 1 335kg geweeg het. Hoewel hy ligter op die hoef was as Garibaldi, het hy ’n ongelooflike 907kg uitgeslag.

Bok van Zyl van Cheetau Lodge net buite Bethlehem het hom teen ’n rekordprys van R181 827 (net meer as R200/kg) gekoop.

Hiervan is R50 000 aan Doxa Deo Kerk se traumabehandelingsentrum geskenk.

’n Puik belegging

Bok is ’n kommersiële boer wat al sy Bonsmara- en Simbrakoeie met Chianina-bulle kruis, en hulle na ’n hoë persentasie Chianina opteel. Hy bemark die osse dan vanuit sy eie voerkraal. Vir hom was die prys wat hy vir die wen-os betaal het, absoluut die moeite werd.

“Deur die mediadekking alleen het ek reeds meer as die helfte van die prys in waarde teruggekry,” sê Bok. Verder het ek die karkas aan Ciglers Vleismark in Bethlehem teen ’n premie verkoop. As jy dus die mediadekking en die premie saamtel, dan het hierdie som heeltemal geklop.

“Boonop het Ciglers se bekendstelling van Chianina-vleis aan die publiek, vir die eerste keer die hoogstaande gehalte van dié vleis beklemtoon. Dit het ook die perfekte platform geskep om met Ciglers in vennootskap te tree om Chianina-vleis aan die mark te lewer. Die koop van hierdie wen-os was dus ’n puik belegging en ’n uiters suksesvolle bemarkingsveldtog!” – Izak Hofmeyr, Veeplaas

Vir meer inligting oor vanjaar se Nampo ALFA mega-oskompetisie, skakel Albert Loubser by 082 562 2188.